Kategoria: Uprawnienia architektoniczne

  • Dodatkowe opłaty ponoszone przez architektów – stawki 2021

    Oprócz corocznych opłat związanych z członkostwem, architekci zrzeszeni w IARP, w niektórych sytuacjach są zmuszeni ponosić opłaty dodatkowe. Są one związane ze zmianami dotyczącymi statusu ich członkostwa i dotyczą: wpisania na listę członków, ponownego wpisania na listę członków oraz przywrócenia członkostwa po okresie zawieszenia.

    Dodatkowe opłaty i ich wysokość w 2021 roku ustalono w uchwale nr O–41–V–2020 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 21 października 2020 roku.

    Opłaty na rzecz samorządu zawodowego IARP w 2021 roku

    • opłata za wpis na listę członków Izby – 490 zł
    • opłata za ponowny wpisy na listę członków Izby – 1230 zł
    • opłata za przywrócenie w prawach członka izby po okresie zawieszenia, gdy zawieszenie nastąpiło na wniosek członka izby – 490 zł

    Powyższe opłaty w roku 2020 wynosiły odpowiednio: 460 zł, 1150 zł oraz 460 zł.

    Jak ustalane są stawki opłat dodatkowych?

    Opłaty za wpis na listę członków Izby, za ponowny wpis na listę członków Izby, oraz za przywrócenie w prawach członka po okresie zawieszenia ustala się w wysokości odpowiadającej, odpowiednio: 10%, 25%, i 10% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Naliczona procentem kwota podlega zaokrągleniu do pełnych dziesiątek złotych.

    Powiązanie opłat dodatkowych z wskaźnikiem przeciętnego wynagrodzenia oznacza, iż stawki co roku będą aktualizowane.

    http://testowaub.dkonto.pl/jak-wygladaly-oplaty-czlonkowskie-w-piib-i-iarp-od-2015-do-2021-roku-analiza/
  • Uprawnienia architektoniczne 2021 – podwyżka opłat kwalifikacyjnych

    Zgodnie z informacją opublikowaną na stronach IARP kandydaci ubiegający się o uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej będą musieli ponieść wyższe opłaty kwalifikacyjne oraz opłaty za przeprowadzenie egzaminów. Podwyżka wchodzi w życie z dniem 15 marca 2021 roku. Kandydaci, którzy złożyli wnioski kwalifikacyjne przed tą datą ponoszą opłaty za poprzednich zasadach.

    Przypomnijmy, iż coroczne podnoszenie opłat kwalifikacyjnych w IARP stało się już niejako tradycją. Podwyżki wprowadzano wcześniej w 2019 roku, 2020 roku i wygląda na to, iż opłaty będą już corocznie waloryzowane. Odmienne podejście stosuje w tym przypadku PIIB, gdzie częstotliwość podwyżek na chwilę obecną jest znacznie niższa, a i same opłaty kwalifikacyjne mniejsze średnio o 300 zł.

    http://testowaub.dkonto.pl/jak-zmienialy-sie-koszty-uzyskania-uprawnien-budowlanych-w-piib-i-iarp-od-2015-roku/

    Uprawnienia architektoniczne 2021 – ile kosztuje kwalifikacja i egzamin

    uprawnienia do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi w specjalności architektonicznej, bez ograniczeń lub ograniczone ( oddzielne )

    • opłata z tytułu kwalifikacji – 1130 zł ( podwyżka od 30 zł w stosunku do 2020 roku )
    • opłata za przeprowadzenie egzaminu – 1130 zł ( podwyżka od 30 zł w stosunku do 2020 roku )
    • opłata za ponowne przeprowadzenie części ustnej egzaminu – 670 zł ( podwyżka o 70 zł w stosunku do 2020 roku )

    uprawnienia do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi w specjalności architektonicznej, bez ograniczeń lub ograniczone ( łączone )

    • opłata z tytułu kwalifikacji – 1700 zł ( podwyżka od 100 zł w stosunku do 2020 roku )
    • opłata za przeprowadzenie egzaminu – 1700 zł ( podwyżka od 100 zł w stosunku do 2020 roku )
    • opłata za ponowne przeprowadzenie części ustnej egzaminu – 980 zł ( podwyżka o 80 zł w stosunku do 2020 roku )

    Dla pojedynczych uprawnień w specjalności architektonicznej podwyżki opłat wydają się niewielkie. Większe koszty natomiast będą musiały ponieść osoby ubiegające się o uprawnienia łączone P+W oraz przystępujące do egzaminów ustnych poprawkowych.

  • Architekci upominają się o prawo do kierowania budową

    Krajowa Rada Izby Architektów RP 4 marca 2021 skierowała do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego pismo z prośbą o analizę i interpretacje przepisów odnoszących się do możliwości kierowania robotami budowlanymi przez architekta. W piśmie tym IARP zwraca uwagę, iż członkowie samorządu architektów z całego kraju sygnalizują, iż przepisy co do możliwości kierowania budową przez architektów są w różny sposób interpretowane przez organy administracji architektoniczno-budowlanej.

    W piśmie nie podano tej informacji wprost, natomiast z jego treści łatwo wywnioskować, iż chodzi o blokowanie przez urzędy możliwości pełnienia funkcji kierownika budowy przez osoby posiadające uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej do kierowania robotami.

    Czy architekt może kierować budową?

    Obecnie przy powoływaniu kierownika budowy, najczęściej przyjmuje się zasadę iż powinien on posiadać uprawnienia w specjalności najbardziej odpowiadającej charakterowi budowy lub robót budowlanych jakie będą wykonywane. Nie wynika ona jednak bezpośrednio z przepisów, ale raczej z praktycznego podejścia – najlepiej robotami pokieruje osoba, która się najbardziej na nich zna.

    Obowiązujące przepisy nie narzucają natomiast nigdzie konkretnej specjalności uprawnień dla kierownika budowy. Jednak w przypadku gdy w ramach prowadzonych prac będą wykonywane także inne prace budowlane, których uprawnienia kierownika nie obejmują, przepisy nakazują dodatkowo ustanowienie odpowiednich kierowników robót branżowych.

    Zgodnie z art 42 ust.4 Ustawy Prawo budowlane:

    Przy prowadzeniu robót budowlanych, do kierowania, którymi jest wymagane przygotowanie zawodowe w specjalności techniczno-budowlanej innej niż posiada kierownik budowy, inwestor jest obowiązany zapewnić ustanowienie kierownika robót w danej specjalności.

    Zakres uprawnień architektonicznych określono w Ustawie Prawo budowlane w art. 15a ust.2:

    uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej bez ograniczeń uprawniają do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi, w odniesieniu do architektury obiektu

    Wynika z niego, iż architekci posiadający uprawnienia do kierowania mogą nadzorować jedynie roboty związane z architekturą obiektu. Termin architektura obiektu nie został jednak nigdzie określony. Można natomiast tutaj przyjąć, iż chodzi o wszelkie roboty budowlane, które wpływają na formę i wygląd obiektu lub jego części czyli np. roboty wykończeniowe.

    Nic nie stoi na przeszkodzie zatem by architekt z uprawnieniami do kierowania mógł pełnić funkcje kierownika budowy. Natomiast tak jak wcześniej wspomniano ze względów praktycznych jest to opcja rzadko stosowana.

    Przypomnijmy, iż możliwość kierowania robotami budowlanymi w odniesieniu do architektury obiektu mają także osoby z uprawnieniami konstrukcyjno-budowlanymi, które najczęściej pełnią funkcje kierowników budów obiektów kubaturowych, gdyż ich uprawnienia są najbardziej odpowiednie w tym zakresie.

    IARP prosi o wyjaśnienie i interpretacje GUNB

    Nie wiadomo dokładnie czy instytucje zabraniają pełnić funkcji kierownika budowy architektom z uprawnieniami wykonawczymi oraz jakie dokładnie okoliczności w tych wypadkach występują. Natomiast IARP w oficjalnym piśmie zwrócił się do GUNB o wydanie interpretacji i niejako potwierdzenie stanowiska określonego w załączniku do pisma, w którym też zawarto wszystkie wątpliwości.

    Aktualizacja 29 marca 2021 – odpowiedz GINB

    Odpowiedź Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na pismo KRIARP.

    http://testowaub.dkonto.pl/architekt-moze-byc-kierownikiem-budowy-interpretacja-gunb/
  • Praktyka projektowa i wykonawcza na uprawnienia architektoniczne

    Do uzyskania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej wymagane jest odbycie praktyki zawodowej przy projektowaniu oraz/lub na terenie budowy. Wymagany okres praktyki zawodowej ustalany jest w oparciu o posiadane wykształcenie kandydata oraz rodzaj ( projektowe, wykonawcze, łączone ) zakres (bez ograniczeń lub ograniczone ) uprawnień o jakie się ubiega. Wymagany czas praktyki podano w tabeli czasów praktyk.

    Uprawnienia architektoniczne – praktyka projektowa

    Praktyka zawodowa przy projektowaniu powinna polegać na bezpośrednim i zgodnym z regulacjami wewnętrznymi Izby Architektów RP uczestnictwie w pracach projektowych przy sporządzaniu projektów budowlanych oraz spełniać pozostałe wymogi rozporządzenia Ministra Inwestycji i Rozwoju.

    Do praktyki projektowej można także zaliczyć czynności polegające na:

    • wykonaniu inwentaryzacji,
    • udziale w projektowaniu koncepcji architektonicznej lub wykonaniu innych opracowań projektowych poprzedzających projekt budowlany

    pod warunkiem, że czynności te bezpośrednio związane są z wykonywaniem na ich podstawie praktyki przy sporządzaniu projektu budowlanego i nie przekraczają łącznie 20 procent czasu odbytej praktyki.

    W procesie kwalifikacji komisja ocenia różnorodność tematyczną, stopień złożoności opracowań projektowych oraz zakres wykonywanych czynności, które to czynniki decydują o uznaniu praktyki za odpowiednią.

    Uprawnienia architektoniczne – praktyka wykonawcza

    Praktyka zawodowa na budowie powinna polegać na pełnieniu funkcji technicznej przy wykonywaniu robót budowlanych o różnorodnym charakterze, pozwalających na zapoznanie się z możliwie pełnym cyklem realizacji inwestycji oraz warunkami bezpieczeństwa i higieny pracy w budownictwie, w szczególności przy wznoszeniu budynku lub jego części oraz powinna spełniać pozostałe wymogi rozporządzenia Ministra Inwestycji i Rozwoju.

    Do praktyki zawodowej na budowie można zaliczyć także:

    • wykonywanie czynności inspekcyjno-kontrolnych w organach nadzoru budowlanego
    • pracę w organach administracji rządowej albo jednostek samorządu terytorialnego, realizujących zadania zarządcy drogi publicznej, polegającą na wykonywaniu czynności na terenie budowy i obejmującą konieczność fachowej oceny zjawisk lub samodzielnego rozwiązywania zagadnień architektonicznych oraz techniczno-organizacyjnych
    • pracę u zarządcy infrastruktury kolejowej lub w podmiocie odpowiedzialnym za utrzymanie infrastruktury kolejowej we właściwym stanie technicznym działającym na zlecenie zarządcy infrastruktury kolejowej, polegającą na wykonywaniu czynności na terenie budowy lub czynności inspekcyjno-kontrolnych i obejmującą konieczność fachowej oceny zjawisk, stanu technicznego budowli i urządzeń budowlanych lub samodzielnego rozwiązywania zagadnień architektonicznych oraz techniczno-organizacyjnych

    Dwa lata pracy przypadku wyżej wymienionych czynności uznaje się za rok praktyki zawodowej na budowie, co oznacza dwukrotne wydłużenie wymaganego okresu praktyki w tym wypadku.

    Praktykę na budowie, polegającą na pełnieniu funkcji technicznej związanej z kierowaniem procesami budowlanymi, może nadzorować kierujący praktyką kierownik budowy lub kierownik robót budowlanych, posiadający odpowiednie uprawnienia budowlane.

    Kierownik praktyki

    Praktyka zawodowa du uprawnień architektonicznych wymaga potwierdzenia przez osobę kierującą praktyką, posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane i wpisaną na listę czynnych członków samorządu zawodowego architektów lub inżynierów budownictwa przez cały okres trwania praktyki budowlanej. Przez odpowiednie uprawnienia budowlane należy rozumieć uprawnienia odpowiadające swym rodzajem i zakresem uprawnieniom, o nadanie których ubiega się wnioskodawca w postępowaniu kwalifikacyjnym:

    • kierownik nadzorujący praktykę projektową powinien posiadać uprawnienia w specjalności architektonicznej
    • kierownik praktyki wykonawczej może posiadać uprawnienia w specjalności architektonicznej lub konstrukcyjno-budowlanej

    Sprawdź kto może zostać kierownikiem praktyki zawodowej.

    Praktyka projektowa i wykonawcza w tym samym czasie

    Praktyka zawodowa w projektowaniu oraz praktyka zawodowa na budowie mogą odbywać się w tym samym czasie, jednak okres, w którym trwają, nie może być krótszy niż przewiduje ustawa Prawo Budowlane dla każdego rodzaju i zakresu uprawnień budowlanych. Jeden rok praktyki zawodowej oznacza 52 tygodnie odbytej praktyki liczonej jako 5 dni po osiem godzin dziennie tj. 40 godzin tygodniowo odbytej praktyki zawodowej, bez względu na formę umowy, w ramach której odbywana jest praktyka. Jak rozliczać czas pracy podczas praktyki?

    Komisja kwalifikacyjna może weryfikować praktykę

    Okręgowa komisja kwalifikacyjna, może wystąpić do organu administracji architektoniczno-budowlanej lub nadzoru budowlanego albo do autora projektu lub inwestora o przedstawienie prac projektowych wykonanych w ramach praktyki zawodowej lub potwierdzenie zakresu robót budowlanych, w których uczestniczyła osoba ubiegającą się o uprawnienia budowlane.

    Częste pytania dotyczące praktyki

    Kiedy można rozpocząć praktykę zawodową?

    Jak dokumentować praktykę?

    Patron praktyki zawodowej – jaką praktykę może nadzorować?

     

  • Regulamin postępowania kwalifikacyjnego IARP

    Regulamin postępowania kwalifikacyjnego w sprawach nadawania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej, zawiera zasady postępowania kwalifikacyjnego w sprawach nadawania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej.  Został zatwierdzony zgodnie z uchwałą nr O-38-IV-2014 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 16 października 2014 r i uwzględnia zmiany zgodnie z:

    • Uchwałą Krajowej Rady Izby Architektów nr O-42-IV-2014 z dnia 21 października 2014 r.
    • Uchwałą Krajowej Rady Izby Architektów nr O-05-IV-2015 z dnia 25 lutego 2015 r.
    • Uchwałą Krajowej Rady Izby Architektów nr O-09-IV-2015 z dnia 10 marca 2015
    • Uchwałą Krajowej Rady Izby Architektów nr O-42-IV-2015 z dnia 16 grudnia 2015 r.
    • Uchwałą Krajowej Rady Izby Architektów nr O-56-IV-2016 z dnia 27 lipca 2016 r.
    • Uchwałą nr O-51-V-2019 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 21 sierpnia 2019 r.
    • Uchwała nr O-026-V-2018 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 22 sierpnia 2018 r. w sprawie zmiany Regulaminu postępowania kwalifikacyjnego w sprawach nadawania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej, stanowiącego załącznik do uchwały nr O-038-IV-2014 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 16 października 2014 r., ze zm.

    Przez uprawnienia w specjalności architektonicznej rozumie się uprawnienia w następujących rodzajach i zakresie:

    • do projektowania i kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń
    • do projektowania bez ograniczeń
    • do kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń
    • do projektowania i kierowania robotami budowlanymi w ograniczonym zakresie
    • do projektowania w ograniczonym zakresie
    • do kierowania robotami budowlanymi w ograniczonym zakresie

    Regulamin postępowania kwalifikacyjnego IARP – tekst jednolity

    Pobierz

     

  • Wykaz aktów prawnych IARP – ZIMA 2020

    Izba Architektów RP opublikowała 5.10.2020 wykaz aktów prawnych, który będzie obowiązywał zdających w najbliższej zimowej sesji egzaminacyjnej. Przypomnijmy, iż egzamin testowy zaplanowano na 4 grudnia 2020, jednocześnie we wszystkich okręgowych izbach architektów. Zestawienie przepisów dotyczy egzaminu na uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej do projektowania oraz kierowania robotami budowlanymi.

    W wykazie na sesję grudzień 2020 zawarto 57 aktów prawnych z podaniem wymaganego zakresu ich znajomości ( znajomość szczegółowa, znajomość ogólna ), tak więc o 1 więcej w stosunku do zestawienia lato 2020.

    Warto zwrócić uwagę, iż na egzaminie będzie już wymagana znajomość nowej wersji ustawy Prawo budowlane, uwzględniającej bardzo istotne zmiany wynikające z Dz.U.2020.471, które weszły w życie 19.09.2020.

    Nowe akty prawne:

    • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
    • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada2016r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym.

    Usunięte akty prawne:

    • Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 21 lutego 1995r. w sprawie rodzaju i zakresu opracowań geodezyjno-kartograficznych oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w budownictwie.

    Akty prawne IARP –  wykaz ZIMA 2020

    Pobierz

    Polecamy

    http://testowaub.dkonto.pl/egzamin-na-uprawnienia-architektoniczne-lato-2019-komplet-aktow-prawnych/

  • Podwyżka opłat za postępowanie kwalifikacyjne do uzyskania uprawnień architektonicznych w 2020

    Tradycyjna już coroczna podwyżka opłat za postępowanie kwalifikacyjne w sprawie nadawania uprawnień w specjalności architektonicznej w 2020 roku. Zgodnie z uchwałą IARP od dnia 18 marca 2020 roku opłaty w postępowaniu kwalifikacyjnym będą wynosić:

    Wysokość opłat kwalifikacyjnych na uprawnienia architektoniczne 2020

    dla oddzielnych uprawnień do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi w specjalności architektonicznej, bez ograniczeń lub ograniczonych

    1. opłata z tytułu kwalifikacji wynosi 1100zł ( podwyżka o 100 zł)
    2. opłata za przeprowadzenie egzaminu wynosi 1100 zł ( podwyżka o 100 zł)
    3. opłata za ponowne przeprowadzenie egzaminu ustnego („poprawka”) wynosi 600 zł ( podwyżka o 10 zł )

    dla łączonych uprawnień do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi w specjalności architektonicznej, bez ograniczeń lub ograniczonych

    1. opłata z tytułu kwalifikacji wynosi 1600 zł ( podwyżka o 100 zł)
    2. opłata za przeprowadzenie egzaminu wynosi 1600 zł ( podwyżka o 100 zł)
    3. opłata za ponowne przeprowadzenie egzaminu ustnego („egzamin poprawkowy”) wynosi 900 zł ( podwyżka o 30 zł )

    Tak więc kandydat ubiegający się o uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej będzie musiał za postępowanie kwalifikacyjne oraz przeprowadzenie egzaminu, w najlepszym wypadku zapłacić więcej o 200 zł w stosunku do opłat ponoszonych w 2019 roku.

    Przypomnijmy, iż ostatnia podwyżka opłat z tytułu kwalifikowania miała miejsce w 2019 roku.

  • Data egzaminu i kwalifikacji IARP – ZIMA 2019

    Krajowa Komisja Kwalifikacyjna IARP podała do wiadomości termin egzaminu na uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej we wszystkich rodzajach i specjalnościach nadawanych przez Izbę Architektów RP.

    W sesji zimowej w 2019 roku egzamin odbędzie się 6 grudnia 2019 r. o godzinie 10.00 we wszystkich okręgowych izbach architektów.

    Termin składania dokumentów

    Ostateczny termin złożenie wniosków o nadanie uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej wraz z kompletem wymaganych dokumentów kwalifikacyjnych w sesji zimowej przypada na 6 września 2019.

    Koszty kwalifikacji i egzaminu

    http://testowaub.dkonto.pl/podwyzki-oplat-kwalifikacyjnych-w-iarp-209/

    Akty prawne na egzamin ZIMA 2019

    http://testowaub.dkonto.pl/egzamin-na-uprawnienia-architektoniczne-lato-2019-komplet-aktow-prawnych/

  • Wykaz aktów IARP – egzamin ZIMA 2019

    Izba Architektów RP opublikowała aktualny wykaz aktów prawnych, których znajomość będzie wymagana od kandydatów ubiegających się o uprawnienia architektoniczne w sesji ZIMA 2019.

    Wykaz przeznaczony dla specjalności uprawnień architektonicznych:

    • projektowe bez ograniczeń
    • kierowanie robotami budowlanymi bez ograniczeń
    • projektowanie i kierowanie robotami budowlanymi bez ograniczeń
    • projektowanie w ograniczonym zakresie
    • kierowanie robotami budowlanymi w ograniczonym zakresie
    • projektowanie i kierowanie robotami budowlanymi w ograniczonym zakresie

    Tym razem w wykazie uwzględniono 53 ustawy i rozporządzenia pogrupowane według wymaganego stopnia znajomości, dla poszczególnych zakresów i rodzajów uprawnień architektonicznych.

    Stan prawny zestawienia określono na dzień 03.10.2019. Zdający powinien się zapoznać z wszystkimi zmianami w wskazanych przepisach, które wejdą w życie do tej daty.

    Wykaz ZIMA 2019

    Pobierz wykaz IARP ZIMA 2019

    Pobierz

    http://testowaub.dkonto.pl/egzamin-na-uprawnienia-architektoniczne-lato-2019-komplet-aktow-prawnych/

  • Podwyżki opłat kwalifikacyjnych w IARP 2019

    Zdobycie uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej ponownie będzie kosztowało więcej. W ostatnim czasie IARP praktycznie co roku podnosi opłaty za przeprowadzenie postępowania kwalifikacyjnego oraz egzaminów na uprawnienia architektoniczne.

    Od 9 marca 2019 roku opłaty kwalifikacyjne wynoszą:

    oddzielnie dla uprawnień projektowych lub wykonawczych ( bez ograniczeń lub w ograniczonym zakresie)

    • z tytułu przeprowadzenia kwalifikacji – 1000 zł
    • za przeprowadzenie egzaminów – 1000 zł
    • za ponowne przeprowadzenie części ustnej egzaminu – 590 zł

    łącznie dla uprawnień projektowych i wykonawczych (bez ograniczeń lub w ograniczonym zakresie):

    • z tytułu przeprowadzenia kwalifikacji – 1500 zł
    • za przeprowadzenie egzaminów – 1500 zł
    • za ponowne przeprowadzenie części ustnej egzaminu – 870 zł

    W stosunku do 2018 roku zdobycie uprawnień architektonicznych będzie kosztowało więcej od 130 do 190 złotych.

    Podwyżki opłat dotkną więc architektów ubiegających się o uprawnienia począwszy od sesji zima 2019.

    Na chwilę obecną zdobycie uprawnień budowlanych w PIIB jest więc tańsze ( opłaty wynoszą od 800 do 1100 zł), ale i to się może wkrótce zmienić.